حسين مير حيدر
57
معارف گياهى ( فارسى )
نگهدارى دانهها تا بهار خيلى مشكل است بهترين راه اين است كه دانهها را بىدرنگ پس از برداشت در محل اصلى يا در خزانه بكارند . اين درخت در زمستانهاى سرد خوب مقاومت مىكند و بايد در محل با نور كامل كاشته شود . درخت توس بومى عرضهاى بالاى نيمكرهء شمالى است و تا ارمنستان و قفقاز و ايران پيش مىرود . در جنگلهاى اروپا بخصوص در جنگلهاى فرانسه نيز انتشار دارد . در ايران بيشههايى از توس در ارتفاعات طالقان و درّه غربى شهرستانك كه به جادهء چالوس و كرج منتهى مىشود و جنگلهاى توس در ارتفاعات 2700 متر از سطح دريا در درّه تالار و حد بالاى جنگل بين زير آب و شهميرزاد وجود دارد . معروف است كه چون از پوست اين درخت و همچنين از آب درخت غان يا شيرهء درخت غان براى مداواى نقرس استفاده مىشود ، شايد استفاده از ييلاقهاى شهرستانك براى استراحت تابستانى سلطان قاجار كه مبتلا به نقرس بود ، به دليل وجود بيشههايى از توس در آن منطقه بوده است . روايت ديگر اين است كه در ارتفاعات شهرستانك گياه سورنجان يا گل حسرت نيز كه از پياز آن براى نقرس استفاده مىشده است فراوان است و ممكن است علت انتخاب اين محل ، وجود گياه سورنجان باشد . تركيبات شيميايى از نظر تركيبات شيميايى در پوست و برگ درخت توس وجود اسانس روغنى فرّار و مادهء رزينى بتولين « 1 » تأييد شده است . اسانس غان را به فرانسوى Essence de bouleaue و يا روغن روسى Huile de russe مىگويند . سابقا در روسيه معمول بود كه از پوست درخت غان پس از تخمير و تقطير نوعى قطران گياهى به دست مىآوردند به نام قطران توس و اين قطران را با انواع ديگر قطران كه از كاج گرفته مىشد ، مخلوط و مورد استفاده قرار مىدادند . از قطران توس با تقطير جزء به جزء اسانس توس گرفته مىشده است و به اين علت نام روغن روسى به اين اسانس گذاردهاند . اسانس توس زرد رنگ با كمى چسبندگى و بويى مطبوع است . مقدار مادهء بتولين در پوست درخت در حدود 12 درصد به علاوه حدود 12
--> ( 1 ) . Betulin